Vắt là loài sống trên cạn ở những khu vực rừng ẩm, thường bám vào chân người khi đi qua và hút máu mà gần như không gây đau. Vết cắn thường không gây vấn đề nghiêm trọng, nhưng có thể chảy máu lâu hơn bình thường và cần được làm sạch, theo dõi để hạn chế biến chứng. Cách đơn giản nhất là phòng ngay từ đầu bằng quần áo kín và sản phẩm chống côn trùng phù hợp, kiểm tra giày tất thường xuyên. Nếu bị bám, gạt vắt ra bằng móng tay hoặc mép thẻ thay vì giật mạnh, sau đó cầm máu, rửa sạch và băng lại.

Bài này hướng dẫn cách phòng, cách gỡ, cách xử lý vết cắn và khi nào nên đi khám, áp dụng cho hầu hết các khu rừng ẩm ở Việt Nam khi đi trekking.

1. Vắt là gì? Vắt khác đỉa thế nào?

Vắt rừng là loài đỉa sống trên cạn, thường gặp ở những khu vực rừng ẩm, nhiều lá mục và cây cỏ. Chúng có thể bám vào người khi đi qua thảm thực vật và hút máu.

Đỉa thường được biết đến nhiều hơn ở môi trường nước như ruộng, ao hoặc suối. Tuy môi trường sống khác nhau, cách phòng tránh và xử lý khi bị bám nhìn chung khá tương tự.

2. Vì sao vết vắt cắn chảy máu lâu?

Khi hút máu, vắt tiết ra chất chống đông giúp máu không đông lại nhanh. Vì vậy, vết cắn có thể chảy máu lâu hơn vết trầy thông thường.

Điều đáng chú ý là vắt cắn thường không gây đau rõ rệt. Bạn có thể chỉ thấy hơi ngứa hoặc nhột. Nhiều người chỉ phát hiện khi thấy máu thấm ra giày hoặc tất.

3. Vắt thường xuất hiện ở đâu và khi nào?

Vắt thường gặp ở rừng nhiệt đới ẩm, vườn quốc gia, rừng nguyên sinh và các cung trekking nhiều cây rậm, lá mục, nhất là sau mưa hoặc vào mùa mưa. Những đoạn đường rừng ẩm, ven suối và nơi có nhiều lá rụng thường dễ gặp hơn đường trống và khô.

Tuy nhiên, đừng hiểu rằng chỉ mùa mưa mới có vắt. Chỉ cần độ ẩm cao và nhiều thảm mục, bạn vẫn có thể gặp. Vì vậy, nên kiểm tra giày, tất và quần áo trong suốt hành trình thay vì chỉ kiểm tra khi về.

Ví dụ, khi trekking ở những khu rừng ẩm như Bù Gia Mập, nhất là sau mưa, người đi nên chuẩn bị sẵn biện pháp chống vắt như ở bất kỳ cung rừng ẩm nào. 

4. Bị vắt cắn phải làm gì? Từng bước xử lý

1. Bình tĩnh, không giật mạnh và không dùng lửa. Việc kéo mạnh có thể làm tổn thương vùng da đang bị bám.
2. Gạt vắt ra khỏi da. Đặt móng tay hoặc mép thẻ cứng, sạch sát da, ngay cạnh giác hút, rồi gạt ngang để giác hút nhả ra. Sau đó lấy vắt ra và kiểm tra các vị trí xung quanh xem còn vắt khác bám hay không.
3. Cầm máu. Dùng gạc hoặc băng sạch ấn trực tiếp lên vết cắn trong vài phút. Nếu máu vẫn thấm ra, thay gạc và tiếp tục ấn.
4. Rửa sạch vết cắn. Dùng nước sạch hoặc nước muối sinh lý và xà phòng nhẹ để làm sạch vùng da bị cắn.
5. Sát khuẩn và băng lại. Sau khi làm sạch, có thể sát khuẩn theo bộ sơ cứu bạn mang theo rồi dùng băng cá nhân hoặc gạc sạch che lại.
6. Theo dõi vết cắn. Thay băng khi ướt hoặc bẩn. Nếu vùng da sưng đỏ, đau tăng, chảy mủ hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường khác, nên đi khám.

4.1. Có nên dùng muối hoặc lửa để gỡ vắt?

Không nên dùng lửa để gỡ vắt vì dễ gây bỏng và làm tổn thương da, đặc biệt khi đang ở giữa rừng.

Với muối hoặc thuốc xịt côn trùng, không nên thử những cách có thể gây kích ứng hoặc làm tổn thương vùng da bị cắn. Cách đơn giản hơn là gạt giác hút ra bằng móng tay hoặc mép thẻ cứng sạch.

5. Vắt cắn có lây bệnh không?

Vết vắt cắn thường là một vết thương nhỏ trên da nhưng vẫn có nguy cơ nhiễm trùng nếu không được làm sạch hoặc tiếp xúc với bùn đất. Ngoài ra, một số trường hợp hiếm đã ghi nhận khả năng vắt đất liên quan đến việc truyền tác nhân gây bệnh. Vì vậy, sau khi gỡ vắt, nên rửa sạch vết cắn, sát khuẩn và theo dõi các dấu hiệu bất thường như sưng đỏ, nóng, đau tăng, chảy mủ hoặc sốt. Nếu xuất hiện những dấu hiệu này, nên đi khám.

5.1. Khi nào nên đi khám sau khi bị vắt cắn?

Phần lớn vết vắt cắn có thể tự lành. Tuy nhiên, bạn nên đến cơ sở y tế nếu:

• Chảy máu kéo dài dù đã ấn giữ và thay băng nhiều lần.
• Vết cắn sưng đỏ, nóng, đau tăng dần, chảy mủ hoặc vùng đỏ lan rộng.
• Sốt hoặc thấy không khỏe sau khi bị cắn.
• Ngứa, nổi mề đay nhiều hoặc có dấu hiệu dị ứng như khó thở, sưng môi hoặc mặt. Đây là trường hợp cần được cấp cứu.
• Vắt bám ở mắt, mũi, miệng hoặc họng.
• Bạn đang dùng thuốc chống đông hoặc có vấn đề về đông máu.
• Vết thương bẩn hoặc bạn không nhớ lần tiêm nhắc uốn ván gần nhất. Hãy hỏi cơ sở y tế xem có cần tiêm nhắc hay không.

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo và không thay thế tư vấn của bác sĩ.

6. Cách phòng vắt khi trekking

1. Mặc quần dài, áo dài tay và hạn chế để lộ da. Chân là nơi vắt dễ bám nên cần đặc biệt chú ý phần cổ chân.
2. Nhét gấu quần vào tất cao hoặc dùng tất chống vắt, ống bó gấu quần để hạn chế vắt chui vào từ cổ chân.
3. Dùng sản phẩm chống côn trùng theo đúng hướng dẫn trên nhãn. Một số sản phẩm có hoạt chất như DEET, nhưng cần kiểm tra phạm vi sử dụng của từng sản phẩm, chẳng hạn dùng trên da hay quần áo. Không xịt lên vết thương, mắt, miệng hoặc vùng da đang kích ứng.
4. Kiểm tra giày, tất, gấu quần và phần thân dưới thường xuyên, chẳng hạn sau mỗi lần nghỉ. Phát hiện sớm là cách đơn giản để hạn chế bị cắn.
5. Không ngồi trực tiếp trên nền lá mục hoặc chỗ ẩm rậm. Nên chọn mỏm đá, chỗ thoáng hoặc dùng tấm trải.
6. Cẩn thận khi đi vệ sinh giữa rừng và tránh đứng lâu ở những khu vực nhiều lá mục.
7. Giữ khu vực nghỉ và dựng lều tương đối thoáng, hạn chế đặt lều sát bụi rậm hoặc nền đất quá ẩm.
8. Kiểm tra cơ thể, giày tất và quần áo sau chuyến đi, đặc biệt ở những vị trí như sau lưng, nách, bẹn. Sau đó giặt và phơi khô quần áo, giày tất.

7. Câu hỏi thường gặp về vắt khi trekking

7.1. Tất chống vắt có hiệu quả hơn tất trekking thông thường không?

Tất trekking thông thường giúp che phủ bàn chân và cổ chân, nhưng không bảo đảm ngăn vắt bám vào người. Tất chống vắt chuyên dụng thường có cấu trúc dệt và đường may hạn chế vắt chui qua, đồng thời có phần cổ đủ cao để che phủ bên ngoài gấu quần. Khi đi qua khu vực có nhiều vắt, bạn nên kết hợp tất chống vắt với quần dài và giày kín thay vì chỉ phụ thuộc vào một loại trang phục.

7.2. Thuốc xịt chống côn trùng có ngăn được vắt không?

Không nên mặc định mọi loại thuốc xịt muỗi hoặc côn trùng đều có tác dụng chống vắt. Hiệu quả phụ thuộc vào thành phần và hướng dẫn sử dụng của từng sản phẩm; nhiều biện pháp truyền miệng chưa có đủ bằng chứng về hiệu quả. Bạn nên kiểm tra thông tin trên nhãn, chỉ sử dụng đúng mục đích được nhà sản xuất hướng dẫn và kết hợp với trang phục che kín da, kiểm tra giày tất thường xuyên.

7.3. Bị vắt cắn có cần uống kháng sinh không?

Không phải trường hợp nào bị vắt cắn cũng cần dùng kháng sinh. Điều quan trọng là làm sạch vết thương và theo dõi các dấu hiệu bất thường. Nếu vùng da bị cắn sưng đỏ lan rộng, đau tăng, chảy mủ hoặc xuất hiện sốt, bạn nên đi khám để được đánh giá và chỉ định điều trị nếu cần. Không tự ý sử dụng kháng sinh còn dư từ lần điều trị trước.

7.4. Trekking mùa nào dễ gặp vắt?

Mùa mưa và những thời điểm rừng có độ ẩm cao thường dễ gặp vắt hơn. Tuy nhiên, tùy khu vực và thời tiết thực tế, bạn vẫn nên chuẩn bị biện pháp chống vắt khi đi rừng ẩm quanh năm.

7.5. Làm sao để hạn chế vắt bám khi đi rừng?

Mặc quần áo kín, nhét gấu quần vào tất cao, dùng sản phẩm chống côn trùng theo hướng dẫn trên nhãn, tránh ngồi trên lá mục và kiểm tra giày, tất, quần áo thường xuyên trong suốt hành trình.

Vắt là điều nhiều người đi rừng ẩm có thể gặp, nhưng bạn không cần quá lo lắng nếu chuẩn bị đúng cách. Hãy mặc kín, dùng biện pháp chống vắt phù hợp, kiểm tra thường xuyên, gạt vắt ra thay vì giật và xử lý vết cắn sạch sẽ. Nếu có dấu hiệu bất thường, hãy đi khám sớm.

Liên hệ với chúng tôi

Hãy để Itrek giúp bạn thực hiện những trải nghiệm mơ ước và khám phá thiên nhiên. Liên hệ với Itrek ngay hôm nay để biết thêm thông tin chi tiết về các tour trekking và trải nghiệm tuyệt vời mà chúng tôi có thể mang đến cho bạn. Itrek luôn sẵn sàng chia sẻ niềm đam mê với bạn và cùng bạn khám phá thế giới tự nhiên hùng vĩ.

Địa chỉ: 183/39 Nơ Trang Long, P.12, Q. Bình Thạnh, TP. HCM

Email: support@Itrek.vn

Hotline: 0932199655 - 0933025714

Trang Facebook: https://www.facebook.com/ItrekTravel 

Instagram: https://www.instagram.com/Itrektravel/