Trekking đòi hỏi vận động liên tục nên bạn có thể gặp tình trạng chuột rút, mệt lả, chóng mặt hoặc hạ đường huyết, đặc biệt khi leo dốc, mang balo nặng hay đi dưới trời nóng. Tuy nhiên, đây là những tình trạng khác nhau, có nguyên nhân và cách xử lý riêng. Nhận biết đúng dấu hiệu sẽ giúp bạn xử lý kịp thời và hạn chế rủi ro trong hành trình.

Bài viết dưới đây giúp bạn nhận biết dấu hiệu, tìm hiểu nguyên nhân và biết cách xử lý ban đầu khi gặp những tình huống này trong lúc trekking.

Nếu đang chuẩn bị cho chuyến đi đầu tiên, bạn cũng có thể tham khảo các tour trekking đang mở của Itrek để tìm hiểu lịch trình, điều kiện tham gia và lựa chọn hành trình phù hợp với thể lực của mình.

Lưu ý: Nội dung này chỉ cung cấp thông tin sơ cứu cơ bản, không thay thế chẩn đoán hoặc hướng dẫn điều trị của nhân viên y tế. Khi có dấu hiệu nguy hiểm, hãy dừng hành trình và tìm trợ giúp y tế ngay.

1. Vì sao chuột rút, mất sức và tụt đường huyết có thể xảy ra khi trekking?

Mỗi tình trạng có những nguyên nhân riêng. Việc xác định đúng dấu hiệu quan trọng hơn việc mặc định rằng cơ thể đang thiếu nước hoặc thiếu năng lượng.

1.1. Những nguyên nhân dễ gây chuột rút

Chuột rút là hiện tượng cơ co thắt đột ngột, không chủ ý, thường gây đau và khiến bạn khó tiếp tục vận động bình thường.

Khi trekking, chuột rút có thể liên quan đến:

• Cơ bắp hoạt động quá sức hoặc chưa quen với cường độ vận động.
• Leo dốc liên tục, bước quá dài hoặc di chuyển nhanh hơn khả năng của cơ thể.
• Mất nước và mất điện giải trong một số trường hợp, đặc biệt khi đổ nhiều mồ hôi.
• Một số vấn đề sức khỏe hoặc tác dụng phụ của thuốc.

Không phải mọi trường hợp chuột rút đều do thiếu muối hay thiếu điện giải. Vì vậy, không nên tự động uống nhiều nước điện giải hoặc sử dụng viên muối mỗi khi bị chuột rút. 

1.2. Vì sao người đi trekking có thể bị mất sức?

Cảm giác kiệt sức hoặc mệt lả có thể xuất hiện khi bạn vận động vượt quá khả năng, nghỉ ngơi không đủ hoặc không bổ sung đủ thức ăn và nước uống.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ gồm:

• Đi quá nhanh ngay từ đầu, đặc biệt khi gặp nhiều đoạn dốc.
• Mang balo quá nặng so với thể lực.
• Không ăn đủ trước hoặc trong hành trình dài.
• Ngủ không đủ giấc, chưa quen với việc đi bộ đường dài.
• Di chuyển dưới trời nóng, đổ nhiều mồ hôi và không nghỉ ngơi phù hợp.

Nếu mệt lả kèm đau đầu, buồn nôn, chóng mặt, khát nhiều và đổ mồ hôi liên tục, bạn cần chú ý đến khả năng kiệt sức do nóng. Đây là tình trạng cần được xử lý nghiêm túc, không nên cố đi tiếp để bắt kịp đoàn.

1.3. Khi nào cần nghi ngờ hạ đường huyết?

Hạ đường huyết là tình trạng lượng đường trong máu giảm xuống thấp. Nguy cơ đặc biệt cần lưu ý ở người mắc tiểu đường đang sử dụng insulin hoặc một số thuốc làm giảm đường huyết.

Trong một hành trình kéo dài, vận động thể lực và ăn uống không phù hợp có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết ở người dễ mắc tình trạng này. Tuy nhiên, cảm giác đói, run tay hay chóng mặt khi trekking cũng có thể do nhiều nguyên nhân khác, nên không thể xác định hạ đường huyết chỉ dựa trên triệu chứng.

Nếu có bệnh tiểu đường, bạn nên trao đổi với bác sĩ về kế hoạch kiểm tra đường huyết, điều chỉnh bữa ăn và sử dụng thuốc khi tham gia hoạt động thể lực kéo dài.

2. Cách xử lý khi bị chuột rút trong lúc trekking

2.1. Dấu hiệu nhận biết

Chuột rút thường có những biểu hiện như:

• Cơ đau đột ngột, căng cứng hoặc co thắt ngoài ý muốn.
• Bắp chân, đùi hoặc bàn chân đau rõ rệt.
• Khó duỗi hoặc co cơ theo cách thông thường.
• Cơ có thể sờ thấy cứng hơn khu vực xung quanh.

Chuột rút thường gặp ở bắp chân và đùi, nhưng cũng có thể xuất hiện tại những nhóm cơ khác.

2.2. Các bước xử lý khi bị chuột rút

Bước 1: Dừng di chuyển và tìm vị trí an toàn.

Không cố leo dốc, nhảy qua đá hoặc tiếp tục đi trên đoạn đường nguy hiểm khi cơ đang co thắt. Báo cho hướng dẫn viên hoặc thành viên trong đoàn để được hỗ trợ.

Bước 2: Duỗi cơ từ từ.

Nếu bị chuột rút bắp chân, hãy ngồi hoặc nằm ở tư thế an toàn, duỗi chân và nhẹ nhàng kéo mũi bàn chân về phía cẳng chân. Giữ tư thế kéo giãn trong khoảng 15–30 giây hoặc đến khi cơ bắt đầu dịu lại, sau đó thả lỏng từ từ.

Nếu chuột rút ở nhóm cơ khác, hãy thay đổi tư thế để kéo giãn nhẹ nhàng nhóm cơ bị co. Không giật mạnh, ép cơ quá mức hoặc cố đứng dậy khi chưa kiểm soát được cơn đau.

Bước 3: Xoa bóp nhẹ nếu thấy dễ chịu.

Có thể xoa bóp nhẹ vùng cơ đang co thắt. Tránh ấn mạnh hoặc tiếp tục vận động khi cơ vẫn đau nhiều.

Bước 4: Bổ sung nước nếu cần.

Nếu bạn đang khát hoặc đổ nhiều mồ hôi, hãy uống nước từng ngụm. Với hành trình kéo dài trong thời tiết nóng, đồ uống có điện giải có thể hữu ích trong một số trường hợp. Pha và sử dụng theo hướng dẫn, không tự ý dùng viên muối.

Bước 5: Đánh giá lại trước khi tiếp tục.

Chỉ cân nhắc đi tiếp khi cơn chuột rút đã giảm rõ rệt, bạn có thể cử động bình thường và không còn dấu hiệu bất thường khác. Nếu đau dữ dội, chuột rút kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc kèm yếu cơ, sưng hay nước tiểu sẫm màu, hãy dừng hành trình và tìm trợ giúp y tế.

2.3. Cách phòng tránh chuột rút khi trekking

Để hạn chế nguy cơ, bạn nên:

• Khởi động và làm nóng cơ thể trước khi bắt đầu.
• Tăng dần thời lượng vận động trong quá trình tập luyện trước chuyến đi.
• Giữ nhịp di chuyển phù hợp, không cố chạy theo người đi nhanh hơn.
• Uống nước đều đặn theo nhu cầu và điều kiện thời tiết.
• Mang balo có trọng lượng phù hợp với thể lực.
• Nghỉ ngơi khi cảm thấy cơ bắp quá tải.

Khởi động và bổ sung nước có thể hỗ trợ, nhưng không bảo đảm ngăn ngừa hoàn toàn mọi trường hợp chuột rút.

3. Cách xử lý khi mất sức hoặc mệt lả khi trekking

“Mất sức” là cách gọi chung cho cảm giác mệt, yếu hoặc không thể tiếp tục vận động như bình thường. Đây không phải một chẩn đoán cụ thể. Khi tình trạng xảy ra giữa rừng hoặc trên đường núi, cần quan sát các triệu chứng đi kèm để đánh giá mức độ nguy hiểm.

3.1. Dấu hiệu cần chú ý

Các biểu hiện thường gặp khi cơ thể quá sức hoặc bị ảnh hưởng bởi nhiệt có thể gồm:

• Cảm giác yếu, chân tay nặng và khó duy trì tốc độ.
• Đau đầu, chóng mặt hoặc choáng váng.
• Khát nhiều, đổ mồ hôi nhiều.
• Buồn nôn hoặc khó chịu ở dạ dày.
• Tim đập nhanh hơn bình thường.
• Cảm thấy khó tiếp tục đi bộ dù đã giảm tốc độ.

Nếu các dấu hiệu xuất hiện sau một thời gian vận động dưới trời nóng, cần đặc biệt lưu ý khả năng kiệt sức do nóng.

3.2. Cách sơ cứu ban đầu

Bước 1: Dừng hành trình và báo cho người đi cùng.

Không cố gắng hoàn thành đoạn dốc hoặc tiếp tục di chuyển một mình. Nếu đi theo tour, hãy báo ngay cho hướng dẫn viên.

Bước 2: Di chuyển đến khu vực râm mát nếu có thể thực hiện an toàn.

Ngồi hoặc nằm nghỉ, tháo balo, nới lỏng quần áo và tránh tiếp tục tiếp xúc với nguồn nhiệt.

Bước 3: Làm mát cơ thể.

Có thể dùng khăn mát làm ướt da, chườm mát vùng cổ hoặc quạt để giúp cơ thể tản nhiệt. Nếu nghi ngờ kiệt sức do nóng, cần làm mát sớm thay vì chỉ ngồi nghỉ.

Bước 4: Bổ sung nước khi người đó tỉnh táo và nhai nuốt an toàn.

Cho uống từng ngụm nhỏ. Nếu đổ mồ hôi nhiều trong thời gian dài, đồ uống có điện giải có thể hữu ích. Không ép uống nếu người đó nôn ói, lơ mơ hoặc khó nuốt.

Bước 5: Theo dõi tình trạng và tìm hỗ trợ khi cần.

Không mặc định nghỉ 10–15 phút là đủ để tiếp tục hành trình. Nếu triệu chứng không cải thiện rõ rệt, có dấu hiệu nặng lên hoặc nghi ngờ bệnh lý do nhiệt, hãy tìm hỗ trợ y tế và tổ chức đưa người đó ra khỏi khu vực nguy hiểm.

3.3. Khi nào phải dừng hẳn hành trình và gọi cấp cứu?

Một số dấu hiệu cảnh báo tình trạng nghiêm trọng gồm:

• Lú lẫn, nói khó hoặc hành vi bất thường.
• Ngất, co giật hoặc mất ý thức.
• Cơ thể rất nóng kèm dấu hiệu rối loạn ý thức.
• Khó thở, đau ngực hoặc suy yếu nghiêm trọng.
• Không thể đứng hoặc đi lại an toàn.
• Đau cơ dữ dội, yếu bất thường hoặc nước tiểu màu nâu sẫm sau vận động nặng.

Đây không còn là tình huống nên xử lý bằng nghỉ ngơi và ăn uống đơn thuần. Nếu nghi ngờ sốc nhiệt, cần gọi cấp cứu, làm mát cơ thể nhanh và không để người bệnh ở một mình. Tại Việt Nam, gọi 115 khi cần cấp cứu y tế; đồng thời báo hướng dẫn viên hoặc đơn vị quản lý khu vực để tổ chức hỗ trợ từ trong rừng.

3.4. Cách hạn chế mất sức khi trekking

• Chọn cung đường phù hợp với kinh nghiệm và thể lực.
• Không tăng tốc quá nhanh trong giai đoạn đầu.
• Ăn uống đầy đủ trước chuyến đi và bổ sung thức ăn phù hợp trong hành trình dài.
• Mang lượng nước phù hợp và uống đều đặn.
• Nghỉ khi cần, đặc biệt dưới thời tiết nóng.
• Sắp xếp trọng lượng balo hợp lý.
• Ngủ đủ giấc và tập luyện trước những cung dài.

Nếu thấy mệt bất thường, hãy giảm tốc độ hoặc dừng hành trình. Không nên coi việc cố gắng đi tiếp dù cơ thể đang có dấu hiệu nguy hiểm là cách thể hiện sức bền.

4. Cách xử lý khi nghi ngờ tụt đường huyết khi trekking

4.1. Xử lý khi người bị nghi hạ đường huyết vẫn tỉnh táo

Nếu người đó có tiền sử hạ đường huyết hoặc đường huyết được xác nhận ở mức thấp, hãy thực hiện theo kế hoạch điều trị cá nhân nếu đã có.

Trong trường hợp cần xử trí hạ đường huyết, hướng dẫn của Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Bệnh tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK) khuyến nghị dùng khoảng 15–20 g carbohydrate hấp thu nhanh, sau đó đánh giá lại sau 15 phút. Một số lựa chọn gồm:

• Viên glucose hoặc gel glucose, dùng theo lượng ghi trên bao bì.
• Khoảng 120 ml nước ép trái cây thông thường.
• Khoảng 120 ml nước ngọt có đường.
• Một thìa canh đường hoặc mật ong.

Nếu có máy đo, kiểm tra lại đường huyết sau 15 phút. Nếu vẫn thấp, tiếp tục xử trí theo hướng dẫn điều trị hoặc tìm trợ giúp y tế.

Khi người đó đã hồi phục và có thể ăn uống bình thường, một bữa ăn hoặc đồ ăn nhẹ có carbohydrate sẽ phù hợp hơn nếu bữa chính còn lâu mới đến.

Lưu ý rằng socola và các loại hạt không phải lựa chọn ưu tiên để xử trí hạ đường huyết tức thời, vì thành phần chất béo có thể làm chậm quá trình hấp thu đường.

4.3. Nếu người bị nghi tụt đường huyết lơ mơ, co giật hoặc bất tỉnh

Đây là tình huống cấp cứu.

• Không cho ăn, uống nước, mật ong hoặc bất cứ thực phẩm nào qua miệng nếu người đó không tỉnh táo và không thể nuốt an toàn.
• Gọi cấp cứu và báo ngay cho hướng dẫn viên hoặc người phụ trách đoàn.
• Bảo vệ người bệnh khỏi các vật có thể gây chấn thương. Nếu người bệnh bất tỉnh nhưng vẫn thở bình thường, đặt nằm nghiêng an toàn nếu không có chống chỉ định do chấn thương.
• Nếu người bệnh có thuốc glucagon được chỉ định sẵn, chỉ sử dụng khi người hỗ trợ biết cách dùng.
• Theo dõi hô hấp và làm theo hướng dẫn của tổng đài cấp cứu.

Không chờ đợi xem người bệnh có tự hồi phục hay không nếu đã mất ý thức hoặc co giật. Hạ đường huyết nghiêm trọng có thể gây tổn thương sức khỏe và cần trợ giúp kịp thời.

4.4. Cách phòng ngừa hạ đường huyết khi trekking

Đối với người có tiểu đường hoặc nguy cơ hạ đường huyết, nên trao đổi với bác sĩ về cách điều chỉnh hoạt động thể lực, bữa ăn và thuốc trước chuyến đi.

Ngoài ra, bạn nên:

• Không bỏ bữa trước khi khởi hành.
• Mang theo tinh bột hấp thu nhanh để sử dụng khi cần.
• Chuẩn bị thức ăn phù hợp với thời lượng vận động.
• Mang máy đo đường huyết hoặc thiết bị theo dõi nếu được chỉ định.
• Thông báo cho người đi cùng về bệnh lý, dấu hiệu cảnh báo và cách hỗ trợ.
• Không tự điều chỉnh liều thuốc chỉ dựa vào lịch trình trekking nếu chưa có hướng dẫn chuyên môn.

5. Bộ vật dụng và thực phẩm dự phòng nên mang khi trekking

Một bộ dự phòng gọn nhẹ giúp bạn chủ động hơn khi hành trình kéo dài hoặc cơ thể xuất hiện dấu hiệu mệt mỏi. Tuy nhiên, không có món đồ nào thay thế được việc dừng hoạt động và tìm trợ giúp khi tình trạng trở nên nghiêm trọng.

5.1. Nước uống và điện giải

Mang đủ nước cho lịch trình dự kiến và tìm hiểu trước xem tuyến đường có điểm bổ sung nước an toàn hay không. Nếu trekking lâu dưới trời nóng hoặc đổ nhiều mồ hôi, có thể cân nhắc đồ uống điện giải phù hợp.

Không pha dung dịch đậm đặc hơn hướng dẫn, không tự ý dùng viên muối và không uống quá nhiều nước trong thời gian ngắn.

5.2. Thực phẩm bổ sung năng lượng

Nên chọn thực phẩm gọn nhẹ, dễ mang theo và đã quen sử dụng, chẳng hạn:

• Chuối, nho khô hoặc trái cây sấy.
• Bánh quy, bánh gạo hoặc bánh mì.
• Thanh năng lượng phù hợp.
• Gel năng lượng nếu bạn đã thử trước đó và biết cách sử dụng.
• Kẹo glucose hoặc nguồn carbohydrate hấp thu nhanh nếu cần dự phòng hạ đường huyết.

Cần phân biệt giữa đồ ăn duy trì năng lượng trong hành trình và carbohydrate hấp thu nhanh để xử trí hạ đường huyết. Hai nhóm này không hoàn toàn thay thế cho nhau.

5.3. Vật dụng cá nhân và hỗ trợ an toàn

Một số vật dụng hữu ích khác gồm:

• Điện thoại đủ pin và pin dự phòng.
• Bộ sơ cứu cá nhân cơ bản.
• Thuốc cá nhân theo chỉ định.
• Đèn đội đầu nếu lịch trình có thể kéo dài đến tối.
• Còi hoặc thiết bị liên lạc phù hợp.
• Thông tin liên hệ khẩn cấp và lịch trình đoàn.

Nếu tham gia tour, hãy hỏi trước đơn vị tổ chức về những vật dụng đã được cung cấp để tránh mang thừa hoặc bỏ sót đồ quan trọng.

6. Lời khuyên cho người mới trekking

Để hạn chế nguy cơ chuột rút, mệt lả và các vấn đề liên quan đến đường huyết, người mới nên tập trung vào việc chuẩn bị trước chuyến đi thay vì chỉ tìm cách xử lý khi sự cố đã xảy ra.

Trước hành trình: Chọn tuyến vừa sức, ngủ đủ, ăn uống bình thường và kiểm tra thời tiết. Người có bệnh nền cần chuẩn bị theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Trong hành trình: Giữ tốc độ ổn định, nghỉ khi cần và uống nước đều đặn. Không cố gắng theo tốc độ của người khác nếu bản thân đang quá sức.

Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường: Dừng lại ở vị trí an toàn, báo cho người đi cùng và đánh giá tình trạng. Không tự ý tách đoàn hoặc tiếp tục di chuyển khi chóng mặt, yếu nhiều hay khó giữ thăng bằng.

Khi có dấu hiệu nguy hiểm: Ưu tiên gọi hỗ trợ y tế và tổ chức đưa người bệnh đến nơi cấp cứu. Đừng để mong muốn hoàn thành cung đường làm chậm trễ việc xử trí.

7. Câu hỏi thường gặp về chuột rút, mất sức và tụt đường huyết khi trekking

7.1. Bị chuột rút khi trekking có phải do thiếu điện giải không?

Không nhất thiết. Chuột rút có thể liên quan đến cơ bắp hoạt động quá mức, nhưng mất nước và rối loạn điện giải cũng có thể góp phần trong một số trường hợp. Nếu chuột rút kéo dài, tái diễn hoặc kèm yếu cơ và sưng đau bất thường, nên dừng hành trình và tìm tư vấn y tế.

7.2. Làm sao phân biệt mất sức do vận động với hạ đường huyết?

Hai tình trạng có thể có biểu hiện tương tự như mệt mỏi, chóng mặt, run tay hoặc vã mồ hôi. Không thể xác định chắc chắn hạ đường huyết chỉ bằng cảm giác. Người có tiểu đường nên kiểm tra đường huyết theo kế hoạch điều trị; nếu triệu chứng nghiêm trọng hoặc không rõ nguyên nhân, cần tìm hỗ trợ y tế thay vì tự chẩn đoán.

7.3. Nên ăn gì trước khi đi trekking để tránh mất sức?

Bạn nên ăn bữa chính có tinh bột, protein và một lượng chất béo vừa phải trước khi khởi hành. Trong lúc trekking, hãy mang theo chuối, bánh mì, trái cây sấy hoặc thanh năng lượng để bổ sung khi cần. Không nên bắt đầu hành trình khi bụng đói hoặc thử các loại thực phẩm mới dễ gây khó chịu cho hệ tiêu hóa.

7.4. Khi nào cần gọi cấp cứu trong lúc trekking?

Gọi cấp cứu khi người bệnh bất tỉnh, co giật, lú lẫn, nói khó, khó thở, có dấu hiệu sốc nhiệt hoặc suy yếu nghiêm trọng. Tại Việt Nam, có thể gọi 115 và đồng thời liên hệ hướng dẫn viên, ban quản lý khu vực để tổ chức hỗ trợ. Nếu đang ở nơi mất sóng, hãy thực hiện kế hoạch liên lạc khẩn cấp đã chuẩn bị từ trước.

Kết luận

Chuột rút, mất sức và hạ đường huyết có thể ảnh hưởng đến sự an toàn của chuyến trekking, nhưng không nên coi chúng là cùng một tình trạng hoặc áp dụng một cách xử lý cho tất cả. Việc quan trọng nhất là nhận biết dấu hiệu, dừng hoạt động khi cần và lựa chọn cách sơ cứu phù hợp với từng tình huống.

Trước mỗi chuyến đi, hãy chuẩn bị nước uống, thực phẩm phù hợp, vật dụng cá nhân và kế hoạch xử lý khi có sự cố. Giữ nhịp di chuyển vừa sức, quan sát tình trạng cơ thể và báo sớm cho người đi cùng khi thấy bất thường sẽ giúp bạn chủ động hơn trên đường trekking.

Nếu muốn tham gia trekking nhưng chưa có nhiều kinh nghiệm tự chuẩn bị và quản lý hành trình, bạn có thể tham khảo các tour đang mở của Itrek. Hãy tìm hiểu kỹ lịch trình, mức độ khó và dịch vụ hỗ trợ trước khi chọn tour phù hợp với thể lực của mình.

Liên hệ với chúng tôi

Hãy để Itrek giúp bạn thực hiện những trải nghiệm mơ ước và khám phá thiên nhiên. Liên hệ với Itrek ngay hôm nay để biết thêm thông tin chi tiết về các tour trekking và trải nghiệm tuyệt vời mà chúng tôi có thể mang đến cho bạn. Itrek luôn sẵn sàng chia sẻ niềm đam mê với bạn và cùng bạn khám phá thế giới tự nhiên hùng vĩ.

Địa chỉ: 183/39 Nơ Trang Long, P.12, Q. Bình Thạnh, TP. HCM

Email: support@Itrek.vn

Hotline: 0932199655 - 0933025714

Trang Facebook: https://www.facebook.com/ItrekTravel 

Instagram: https://www.instagram.com/Itrektravel/